Tags

,

“Waar was jij toen John Kennedy werd vermoord?”.
“Wat was je aan het doen toen je de dramatische vlucht van de vliegtuigen op 9/11 vernam?”.
“Herinner je je nog hoe je reageerde op de kerst-tsunami in 2009, toen een vloedgolf uit de Indische Oceaan bijna 250.000 mensen opslokte?”.

Sommige gebeurtenissen zijn op ons netvlies gebrand, ook al waren we er niet rechtstreeks bij betrokken en zagen we er alleen beelden van op televisie of op internet. Andere, meer persoonlijke ervaringen die we ons graag levendig zouden willen herinneren, zijn moeilijk op te roepen. Ze lijken verdwenen in de nevelen van de tijd.

Hier komt beha op het toneel. Beha staat voor beeld, emotie, herhaling en aandacht, de vier cruciale voedingsbronnen van ons geheugen. Wanneer ze samen optreden staan ze garant voor een herinnering die haar tentakels ver in de toekomst uitstrekt.

Ondanks haar laatste plaats in deze beha is de a van aandacht van wezenlijk belang. Een scherpe focus, wakkere opmerkzaamheid, spitse concentratie vormen het startpunt voor een goede memorie. De kwaliteit van de opslag van een gebeurtenis is doorslaggevend voor de latere herinnering. Zo logisch als wat. Als deze inprentingsfase niet of onvolledig plaatsgrijpt, is er weinig basis om op terug te vallen en krijgen we een ondermaatse of zelfs helemaal geen herinnering.

Indien de verslaggeving over de aanslag op JFK je enkel via je oren heeft bereikt en je geen beelden hebt opgeslagen, wat in de jaren ’60 evidenter was dan nu, dan is er veel kans dat deze gebeurtenis niet aan jou is blijven plakken. Het kan natuurlijk ook dat je nog in de zalige onwetendheid van de luiertijd vertoefde en je interesses niet verder reikten dan je eigen, kleine wereldje van fopspeen en papfles. Meer kans is er dat je de beelden van 9/11 zag en niet eenmaal, maar ontelbare keren. Telkens weer de vliegtuigen zich in de WTC-torens zien boren, de herhaling van die beelden doet ze beklijven, dit in combinatie met het versterkend effect van het herhaaldelijk erover spreken.

De meesten van ons ondergaan op zo’n moment een cocktail van emoties. We leven mee met de paniek, wanhoop, radeloosheid van de slachtoffers en ervaren zelf gevoelens van angst, verwarring, onzekerheid over de gevolgen voor ons eigen leven. In emotioneel zwaar beladen momenten zijn we extreem gefocust. We ervaren alles met versterkte aandacht, die de basis legt voor een uitgesproken herinnering.

Zoveel is duidelijk, de instorting van de Twin Towers in New York levert een schoolvoorbeeld van de voedingsbronnen voor een stevige herinnering: veel beeld, veel emotie, ontelbare keren herhaald en opgeslagen in volle verbijsterde aandacht. Maar zo ver en spectaculair hoef je het niet te zoeken. Acht jaar oud en je staat vooraan in de klas. De leerkracht heeft je gesommeerd naar het bord te komen omdat je zat te dromen, je beeld. Je staat er met knikkende knieën vanwege de schrik om af te gaan en belachelijk gemaakt te worden, je emoties. Je bent in volle bewustzijn van je penibele situatie, je aandacht, en achteraf heb je die scène ontelbare keren herhaald in je hoofd of verteld aan anderen, herhaling. Daar heb je je eigenste beha-ervaring.

Er valt nog veel meer te zeggen over het proces van herinneren, zeker met wat we uit de onvoorstelbare evolutie van de hersenwetenschap leren. Toch kunnen we nu al ons voordeel doen met deze simpele beha-kennis, als praktisch bruikbare methode om de vallende steken van ons geheugen op te rapen.

Ik heb voor mezelf een experimentje opgezet. Als grote liefhebsters van walnoten proberen mijn vrouw en ik tijdens onze wandelingen doorheen het jaar de aanwezigheid van bereikbare okkernotenbomen in ons geheugen op te slaan. Tot nu toe zonder veel succes. Wanneer de blaren en de noten vallen, blijkt de opslag van deze plaatsen in ons brein meestal niet zo goed gelukt.

We dachten slim te zijn en hadden een openbare plek met een goed bereikbare en rijkelijke notengaard op onze wandelkaart aangeduid. Enkele maanden later bleken, tot onze ontsteltenis, al die prachtige bomen gekapt. Wie doet nu zoiets? Met het hart in onze schoenen stapten we verder en kregen plots een bordje ‘Okkernoten te koop’ in het oog. Het bleek geen fata morgana en na een geslaagde aankoop keerden we tevreden huiswaarts.

Met de hulp van beha probeer ik nu deze ervaring vast te houden tot de volgende herfst. Alle elementen zijn ruimschoots aanwezig. Op zoek naar onze jaarlijkse notenoogst ontbrak het ons niet aan aandacht. De beelden zijn helder, dat compleet onverwachte bordje en de prachtige notenboom. De teleurstelling en verontwaardiging over het verdwijnen van de notengaard en de vreugde over de onverwachte oogst kunnen tellen als emoties. Het dagelijkse plezier van het eten van de noten houdt de herinnering levendig en zorgt voor de herhaling, net als het hier neerschrijven van die onverwachte wending.

Het ziet er nu al naar uit dat mijn experiment zal slagen. Het terugvinden van de boom althans, voor de oogst zijn we afhankelijk van de kunsten van de natuur en de behoefte aan zakgeld van de jonge notenverkoper.

 

majo van ryckeghem
januari 2016