Tags

, ,

Grapjes van de kosmos

Een Afrikaanse vrouw, enthousiast lid van de Pro Migrantibus Afrika-gemeenschap in België, vraagt mij: “Geloof jij in God, en ga je naar de kerk?” Ik zeg: “Ik geloof niet in een god, maar wel dat er iets hoger is dan de mens, moet zijn, want anders is er zo veel onverklaarbaar.” Daarbij denk ik in de eerste plaats aan het wonderlijke mechanisme dat ons lichaam is. Hoe alle radertjes op elkaar inspelen en vaker niet dan wel steken laten vallen.

Lichtvoetiger maar even fascinerend is het fenomeen dat ik ‘grapjes van de kosmos’ noem en dat in het psychologisch jargon ‘synchroniciteit’ heet. Het begrip is afkomstig van de Zwitserse psychiater Carl Jung en betekent letterlijk ‘gelijktijdigheid’. We spreken van synchroniciteit wanneer twee of meer gebeurtenissen min of meer tegelijkertijd optreden in een voor de persoon zinvol verband. Er is geen sprake van oorzakelijkheid, de ene gebeurtenis ligt niet aan de basis van de ander. Het toeval dat geen toeval is dus, of om in de sfeer van de mij gestelde vraag te blijven: ‘Toeval is Gods manier om anoniem te blijven’, een citaat van ons aller Albert Einstein.

Ik noem ze grapjes van de kosmos omdat ze me vaak doen glim-lachen. Ze zorgen voor prettige toetsen die mijn leven vrolijker en lichter maken. Vind je dit niets-is-toeval-verhaal larie en apekool en word je er eerder kregelig dan goedgemutst van, stel je dan niet bloot aan wat volgt en wat voor jou onzin is. Gaat er bij jou wel een twinkelend belletje van herkenning rinkelen, wees dan uitgenodigd om mee te genieten van enkele kosmische jokes.

Ik sta op een vroege lentedag aan de school te wachten om mijn kleindochter op te halen. De eerste zon geeft wat meer warmte dan verwacht en als ik mijn jas wil openritsen blijkt het lipje van de rits afgebroken en foetsie. Ik zoek in mijn brein en in mijn zakken naar oplossingen en zie op de grond voor mijn voeten een ander, gelijkaardig haakje liggen waarmee ik mijn jas perfect kan opendoen. Met dank aan de kosmos.

Een bepaalde deo draagt mijn voorkeur. Wil me een nieuwe aanschaffen, vergis me en vraag in de winkel naar een ander merk. Blijkt nu dat, én mijn voorkeurdeo niet meer in de handel is, én deze waarnaar ik onbewust vroeg en waarvan ik niet eens wist dat die bestond, heel erg in de buurt van mijn favoriete geurtje komt.

Ik ben een overtuigde aanhangster van gelstiftjes omdat ze zo lekker zalig wegschrijven. Een groot nadeel, ze zijn duur en niet zo gemakkelijk in goedkopere versies te vinden. Loop ik daar op een rommelmarkt een pakket van 30 verschillende gelstiften voor 1,50€ tegen het lijf. Van prima kwaliteit zo blijkt. Een schitterende vondst, letterlijk en figuurlijk.

Rond boeken, waarvan er ontelbare op het juiste moment mij in de schoot zijn geworpen, kan ik een heel arsenaal aan verhalen opduiken. Dit is een van de mooiste. Ik vertel aan een vriendin dat ik net de schrijfster Vonne Van Der Meer ontdekt heb en dat ik zo van haar schrijfstijl en originele scenario’s geniet. Ze zegt dat ze straks eens in de bib gaat kijken en ’s avonds krijg ik een verbijsterd enthousiaste mail van haar. Jaren geleden las ze een boek dat ze ongelooflijk mooi vond. Ze had het uitgeleend en nooit teruggekregen. De titel en de auteur waren haar volledig ontsnapt en ze bleef zich daarover het hoofd breken. In de bib gaat ze op zoek naar de door mij aangereikte schrijfster en ze komt uit bij hét boek, Eilandgasten geschreven door … Vonne Van Der Meer.

Ik snuister in de bib zonder enige doelgerichtheid tussen de historische romans en kom uit bij Witte vleugels. Zwarte vleugels van Sue Monk Kidd. Een aansprekende en fraai geschreven roman over twee zussen levend in de 19e eeuw met een grote inzet voor de vrouwenzaak en tegen de slavernij. In het nawoord ontdek ik dat dit verhaal gebaseerd is op waargebeurde feiten. Sarah en Angelina Grimké blijken de eerste vrouwelijke vertegenwoordigers van de beweging voor de afschaffing van de slavernij te zijn, en Sarah de eerste vrouw in de Verenigde Staten die een uitgebreid feministisch manifest schreef. Met dank aan de kosmos voor zo’n geschenk, out of the blue kennismaking met deze ferme feministische voorzusters.

Ik hou van afgewassen, letterlijk tot op de draad versleten en daardoor zachte stoffen zakdoeken. Ze zijn soms niet meer om aan te zien, maar ik vind het heel moeilijk om er voor eeuwig afscheid van te nemen. Op een dag beloont een zakdoek mijn trouwe liefde voor haar door met een hartvorming gaatje uit de was te komen.

Maar het kan nog gekker. Mijn omgeving weet dat ik gefascineerd ben door dergelijke grapjes van de kosmos, maar dat ik rond dit thema dit wetenschaapje aan het schrijven ben weet niemand. Uitgerekend nu krijg ik een mailtje van een schoonbroer met een link naar een artikel uit de Nederlandse krant Trouw dat als titel draagt ‘Dit kan (geen) toeval zijn’ *. Ongelooflijk grappig vind ik dat. En spannend ook, want wat zal de teneur zijn en hoe verhouden mijn ideeën zich hier tegenover?

Volgens de journaliste is er niets speciaals aan de hand. Toeval bestaat, maar is niets bijzonder. Onze hersenen zijn getraind om structuren te herkennen en ze doen dat voortdurend. Het enige wat ons brein met toeval kan doen is er betekenis aan geven, ook als er eigenlijk geen systeem in zit. Het ene toeval springt meer in het oog dan het andere. En er zijn mensen die daar een hele toestand van maken.

Ik dus ben zo’n toestandmaakster, en met plezier. Onlangs hoorde ik op de radio iemand de uitdrukking ‘dit is laaghangend fruit’ gebruiken. Ik vond het een charmante zegswijze voor ‘prioriteit geven aan wat het gemakkelijkst te bereiken is’. Waar ik dit gezegde vroeger nergens tegenkwam, heb ik het ondertussen in verschillende schrijfsels gespot. Eenmaal in aandacht opgeslagen, herkennen de hersenen de laaghangend fruitstructuur sneller. Dat klopt.

Daarnaast blijft voor mij overeind dat sommige samenvallende gebeurtenissen het leven een extra dimensie geven. Dat ik mijn toekomstige en nu huidige vrouw ontmoette op een avond rond synchroniciteit, zal daar zeker debet aan zijn.

* http://www.trouw.nl/tr/nl/4492/Nederland/article/detail/4225861/2016/01/16/Dit-kan-geen-toeval-zijn.dhtml

majo van ryckeghem
februari 2016