Tags

,

Een reclamestem voor het radionieuws: ‘Sinds 1900 is het gemiddeld rendement van beleggingen 8%. Dus, blablabla … verlaat die armlastige spaarrekeningen en beleg bij … Blablabla … Blablabla…’ Dan volgt in afgerammelde versie: ‘Resultaten uit het verleden zijn geen garantie voor de toekomst.’ Een promopraatje voor beleggingen dat rekening houdt met Zwarte Zwanen? Wie houdt dat voor mogelijk? Tenzij dat laatste zinnetje een verplicht nummertje is, opgelegd door de overheid.

zwarte-zwaan

Schitterende vogels zijn het, zwarte zwanen. Volgens Wikipedia, een bijna volledig zwarte vogel op de witte slagpennen na. De punt van de rozerode snavel is lichter van kleur en de poten zijn grijs. De nek is meer dan half zo lang als de totale lichaamslengte en daarmee heeft de zwarte zwaan de langste hals van alle zwanen. De geslachten zijn qua uiterlijke kenmerken gelijk.

Interessant, maar mijn zicht op waar je naartoe wilt met je verhaal is zo zwart als die zwanen waarover je het hebt.

Geduld, eerst nog een verhaaltje over kalkoenen. Ik bespaar je de Wikipediaanse beschrijving van een kalkoen. Ik veronderstel dat dit beest op een grotere bekendheid kan prat gaan, dan onze zwarte zwaan. Een dagelijks gevoederde Amerikaanse kalkoen gaat er vanuit dat deze maaltijden een eindeloos gelukzalig leventje zullen doorgaan. Hoe kan ze weten wat haar op de vierde woensdag van november kan overkomen? Ze leeft zonder besef dat een gigantische Zwarte Zwaan haar op de feestdis voor Thanksgiving kan doen belanden.

Beleggingen, zwarte zwanen en kalkoenen, ik kan echt niet volgen.

Kalkoen is juist, maar die zwarte zwaan is een Zwarte Zwaan, met hoofdletters dus, zo genoemd door Nassim Nicholas Taleb, hoogleraar Onzekerheidskunde (yes!). Hij verdiept zich al jaren in dit onderwerp en pende zijn bevindingen neer in het boek ‘De Zwarte Zwaan’ (nee toch!), met als ondertitel ‘De impact van het hoogst onwaarschijnlijke’. Een Zwarte Zwaan, met 9/11 als gigantisch voorbeeld, is een gebeurtenis met de drie kenmerken. Ze is totaal onverwacht en heeft zeer grote gevolgen. Achteraf zijn wij mensen krakken in het zoeken van verklaringen om niet met de onzekerheid en onvoorspelbaarheid van het leven te moeten delen, want in dat laatste zijn we helemaal geen krakken.

Dat die kalkoen in de Thanksgivingspot verdwijnt kan je toch niet op dezelfde lijn zetten als zo’n ingrijpende Zwarte Zwaan als 9/11?

Neen, voor jou niet, maar vanuit het standpunt van de kalkoen? Een beetje meer empathie voor het dierenleed had ik van jou toch wel verwacht. Maar goed. Onzekerheid, we houden daar niet van. Dit gebrek aan liefde voor de onbestendigheid van het leven is menselijk gesproken begrijpelijk, maar ze speelt ons behoorlijk parten. Hoe vaak doen persoonlijke gebeurtenissen en ontwikkelingen op wereldschaal zich voor volgens plan? De belangrijkste koerswendingen in ons leven zijn vaak Zwarte Zwanen, denk maar aan een ongeval, een scheiding, een ontslag, en andere verlieservaringen.

Behoorlijk zwart die Zwarte Zwanen, als je het mij vraagt.

Toch niet, want Zwarte Zwanen kunnen ook positief uitvallen. Een persoonlijk verhaal ter illustratie: ik was voorbestemd om in de Siemensfabriek van ons dorp te gaan werken. Een als Zwarte Zwaan vermomde non overtuigde mijn ouders om me aan een unief te laten studeren. Ik schrijf opzettelijk een unief, want een Zwarte Zwaan-tv-uitzending kwam op het juiste moment om mijn lot in een door mij verhoopte richting te sturen. Twee Gentse proffen, waarvan ik les zou krijgen, deden daar namelijk hun ideeën uit de doeken die de katholieke haren van mijn ouders te berge deden rijzen. Het was beslist. Het werd Leuven en niet het goddeloze Gent. Waarop mijn 15 jaar oudere zus telkens de volgende aanvulling verstrekt: “En een paar weken later kwam ze thuis en zei ze dat ze ’s zondags niet meer naar de mis ging.”

Er zijn ook Grijze Zwanen die ons een onvoorspelbare richting uitsturen. Over de hele wereld voorspellen seismologen aardbevingen en vulkaanuitbarstingen met een grote waarschijnlijkheid dat ze ooit zullen plaatsgrijpen, maar ze weten niet wanneer. De grootste Grijze Zwaan in ons leven is dat we ooit zullen sterven, zonder idee hoe, waar, wanneer. Ondanks onze hang naar zekerheid is het net die ene garantie waarover we niet zo enthousiast zijn.

Taleb schrijft: ‘We hebben een voorkeur voor compacte verhalen boven rauwe waarheden. Hierdoor raakt ons beeld van de wereld ernstig vervormd, en daar hebben we vooral last van bij zeldzame gebeurtenissen. … De mensheid leidt aan chronische onderschatting van de mogelijkheid dat de toekomst afwijkt van de aanvankelijk voorziene koers. De factor toeval wordt meestal ontkend en voorspellingen gedaan op basis van patronen uit het verleden … We zijn blind voor Zwarte Zwanen, al is ons leven ervan doordrongen.’

Dat is een stevige boterham. Is er een middel om die Zwanen te vriend te houden?

Zoals ik hoger schreef, is Taleb professor Onzekerheidskunde. Het centrale idee over onzekerheid gaat als volgt: vooraleer we een beslissing nemen kijken we best naar de mogelijke gevolgen ervan in plaats van naar de waarschijnlijkheid dat iets gebeurt. Als kind was ik gebeten om op de kermis een kleinood op te vissen met die glibberige tangen die bijna nooit pak kregen op het begeerde. De waarschijnlijkheid dat dit lukte was heel klein, de gevolgen voor mijn beperkte kermisgeld heel groot. En voor mijn blank zieltje ook, want thuisgekomen loog ik over de investering die ik had gedaan, meestal om niets.

Taleb aan het woord: ‘We kunnen ons een helder beeld vormen van de consequenties van een gebeurtenis, zelfs als we niet weten hoe groot de waarschijnlijkheid is dat die gebeurtenis zich zal voordoen. … Begeef je in situaties waarin de gunstige gevolgen veel groter zijn dan de ongunstige.’ In mijn kindergeval had ik beter gespaard voor dat hebbeding, of gewoon genoten van het spelletje zonder de teleurstelling en zonder het liegen om mijn egootje te sparen.

De redenering van Blaise Pascal, filosoof en wiskundige uit de 17e eeuw, in verband met het bestaan van God is een grappige illustratie van het afwegen van waarschijnlijkheid tegenover effect. ‘Ik weet niet of God bestaat. Ik weet wel dat ik niets te winnen heb bij het atheïsme als Hij niet bestaat, terwijl ik veel te verliezen heb als Hij wel bestaat. Daarom geloof ik in God.’

Een olijke opportunist, die Pascal.
Het verhaal van de kalkoen en de betekenis van Zwarte Zwanen zijn me ondertussen duidelijk, maar hoe zit dat met die beleggingen waarmee je je verhaal begon?

De bovenstaande reclame voor beleggingen blaast warm en koud. Eerst spiegelt de reclamespot een hoge opbrengst voor, gebaseerd op een gemiddeld rendement van meer dan een eeuw. Vervolgens komt het zinnetje ‘Resultaten uit het verleden zijn geen garantie voor de toekomst’. Net wat Nassim Nicholas Taleb uitvoerig illustreert in zijn ‘De Zwarte Zwaan’. Door de onvoorspelbaarheid van Zwarte Zwanen is de toekomst onzeker, ook voor beleggingen. Hij weet waarover hij het heeft, want in een vorig leven was hij een succesvol aandelenhandelaar in Wall Street.

Ik sluit graag af met een van mijn favoriete citaten: ‘Relax, nothing is under control’, een perfect bruggetje naar een volgend wetenschaapje over Omdenken. Wie nu al nieuwsgierig is kan zich al gaan laven op www.omdenken.nl

Ps
-Maandag 7 nov, 11u01. Ik leg de laatste hand aan dit wetenschaapje. Telefoon. Mijn vrouw is gevallen met haar fiets. Rechterpols blijkt gebroken. Morgen operatie. Een Zwarte Zwaan klapwiekt door kleine en grote plannen.
-Woensdag 9 nov, 7u30. Wakker worden met Donald Trump als opvolger van Barack Obama, en niet Hillary Clinton. Van een Zwarte Zwaan gesproken in haar of zijn dubbele betekenis: de verkiezing van Trump als een hoogst onwaarschijnlijke gebeurtenis die zich toch voordoet, en de niet-verkiezing van Clinton als een gebeurtenis die zich tegen de verwachtingen in niet voordoet.

majo van ryckeghem
november 2016

 

 

 

Advertenties