Tags

, ,

Ben jij ook van de generatie die het zilverpapier van de chocoladereep, die we met veel smaak opaten, spaarde voor de arme negertjes? Vroeg jij je ook af of die kindjes ginder ver weg in Afrika dan geen chocolade lustten? Misschien was het daar te warm en smolt die lekkernij onmiddellijk door de zon, bedachten we als mogelijke verklaring. Stak jij ook af en toe een centje in de spaarpot met een dankbaar knikkend zwart kopje, die menig winkeltoog sierde? Vervlogen tijden. Oh ja? Zijn die tijden wel zo vervlogen?

In de documentaire Wit is ook een kleur *, in 2016 gerealiseerd door Sunny Bergman, is er een passage waarin 4 à 5-jarige kindjes met uiteenlopende huidskleur voor een zwarte en een witte pop zitten. Ze krijgen vragen als: ‘Wie is volgens jou de mooiste en de slimste?’ ‘Wie is de baas?’. Ook bij een rij getekende figuurtjes, gerangschikt van wit naar diep gekleurd, komen dezelfde vragen.

Een meerderheid van de kinderen, ook de gekleurde, wijzen de witte pop en de bleke figuurtjes aan als de mooiste, braafste en slimste. Een zwart jongetje zegt zelfs: ‘Wit is de echte huidskleur.’ Deze jonge kinderen hebben geen weet van zilverpapier sparen voor arme negertjes, maar spiegelen toch het onderhuids racisme van de wereld waarin ze opgroeien. Een groot deel van de ouders is geschokt bij het zien van de reacties van hun kinderen.

Van waar dat neerkijken op mensen met donkere tinten, van waar die ingebakken witte superioriteit? Gloria Wekker schrijft in White Innocence **: ‘Geloven jullie nu echt dat vier eeuwen kolonialisme en slavernij geen sporen heeft nagelaten in ons denken, in onze gevoelens, in hoe we naar onszelf en de ander kijken?’. We pakken graag uit met onze joods-christelijke beschaving en vergeten dat deze ook slavernij, kolonialisme en de holocaust heeft voorgebracht. Onze witte blik is gekleurd. Dit ontkennen betekent opnieuw onze verantwoordelijkheid ontlopen.

Gloria Wekker Witte onschuld

Iemand voor wie de rode loper uitgerold is, heeft meestal geen besef van de eigen privileges. Aan het begin van haar documentaire spreekt Sunny Bergman enkele witte Nederlanders aan op hun witheid en graad van integratie. Een rare vraag vinden de meesten, die reacties van ongemak, onbegrip, zich aangevallen voelen en zelfs woede oproept. Dominante groepen houden er niet van om bekritiseerd te worden of tot onderzoeksobject gemaakt. Uit ons koloniaal verleden nemen we een superieure en paternalistische houding mee, waardoor we ongevoeliger zijn voor de situatie van gekleurde anderen. We gaan ervan uit dat onze witte ervaring universeel is.

Een paar voorbeelden van gekleurde mensen in deze film illustreren het verschil in beleving treffend. Een witte vrouw stapt met alle gemak een bordje ‘Verboden doorgang’ voorbij. Een onbekommerde vrijheid die haar gekleurde vriendin zich niet durft te veroorloven. Blauw op straat betekent voor witte mensen veiligheid, terwijl een gekleurde man getuigt dat hij door die verhoogde aanwezigheid van politiemensen meer gefouilleerd wordt, zich dus meer gecriminaliseerd en juist onveiliger voelt.

Een van de gevolgen van die koloniale erfenis is wat de Nigeriaanse schrijfster Chimamanda Adichie noemt The danger of a single story of Het gevaar van één enkel verhaal. In een doordringende ted talk *** legt ze met aansprekende voorbeelden uit hoe dit mechanisme werkt. Over dominante groepen gaan veel verhalen. Denken we maar aan alle Westerse histories en mythes die de wereld via televisie en internet overspoelen.

Niet-dominante groepen moeten het met single stories stellen: Afrikaanse mensen zijn enkel arm, lijden honger en zijn dus meelijwekkend, homo’s zijn enkel op zoek naar seksuele lust, vluchtelingen enkel uit op onze welvaart, werklozen enkel gericht op profiteren van de sociale zekerheid, moslims enkel van plan de hele wereld te islamiseren. Een single story neemt de waardigheid en uniekheid van mensen af en legt de nadruk op verschillen.
Het enkel verhaal schept afstand, verdeelt en heerst.

 

* https://www.vpro.nl/lees/columns/sunny-bergman/wit-is-ook-een-kleur
** citaat uit Anja Meulenbelt, Feminisme. Terug van nooit weggeweest en Het verschil. Zeventien actuele kwesties bekeken vanuit het feminisme.
In het najaar 2017 verschijnt Witte onschuld. Paradoxen van kolonialisme en ras van Gloria Wekker.
***https://www.ted.com/talks/chimamanda_adichie_the_danger_of_a_single_story/transcript (Nederlandse ondertiteling is aan te vinken)

 

majo van ryckeghem
augustus 2017