Tags

, , , ,

Gezellig in mijn eentje in de trein. Veel medereizig/st/ers kondigen zich niet aan. Zalige rust. Ik lees een interview met Lais Bodanzky, regisseuse van de net gelanceerde film Just like your parents, en stuit op een voor mij onbekende meetlat, de bechdeltest. Deze toets beoordeelt het aantal vrouwelijke personages in een film, hun plaats en interacties. De regisseuse zegt: ‘Die bechdeltest is bijna een provocatie en toont via objectieve informatie hoezeer onze maatschappij de vrouw als bijkomstig, als toeschouwster ziet’. Mijn nieuwsgierigheid is gewekt. Hier wil ik meer over weten. Een nieuw wetenschaapje lonkt.

Op een schoteltje krijg ik vervolgens, via een ander krantenartikel, een futuristische versie van dit fenomeen gepresenteerd: ‘Mannen schrijven vaker over mannen. In het ene genre al wat meer dan in het andere: de grap is dat aliens die hun kennis van de aarde op Hollywoodfilms baseren, nogal zullen schrikken als ze zien dat meer dan 5% van de wereldbevolking vrouw is.’

De bechdeltest kreeg haar naam van Alison Bechdel, een Amerikaanse cartooniste. In een beeldverhaal van 1985 uit de serie Dykes to watch out for voert ze de stripfiguur Mo op. Dit personage vertelt dat ze alleen naar films kijkt waarin minstens twee vrouwen voorkomen, die met elkaar praten over een ander onderwerp dan mannen. De test is een informele toets die kan gebruikt worden om fictie, of op fantasie berustende films of verhalen, te testen op seksisme. Een film slaagt voor deze proef als ze aan de criteria van Mo voldoet. Hoewel oorspronkelijk bedacht voor films, is deze meetlat ook op andere verhalende media van toepassing, zoals computerspellen, stripverhalen en boeken.

Ongeveer de helft van alle films haalt een onvoldoende, maar er zijn ook andere dan seksistische redenen die dit falen kunnen verklaren. Sommige hebben weinig vrouwelijke personages in het script omwille van het verhaal of de omgeving, zoals in de benedictijnenabdij in The name of the rose. Een verhaal kan misogyn of hatelijk zijn ten overstaan van vrouwen door de denigrerende manier waarop deze worden voorgesteld, los van hun aantal of interacties. De bechdeltest valt dus te licht uit om individuele media te beoordelen, maar een algemene trend is er wel mee te achterhalen. *

Alison Bechdel

Nieuwsgierig geworden ga ik op zoek naar de vrouw die haar naam gaf aan de bechdeltest. Ze blijkt een alive and kicking en gevierde lesbische cartooniste te zijn. Van een heerlijk voorbeeld van serendipiteit gesproken.** Meer gegoogel en gegoochel levert me de Nederlandse versie van haar bejubelde autobiografische literaire strip Fun home op. Bij haar verschijnen in 2006 door Time Magazine verkozen tot Beste Boek van het Jaar, wat een unicum voor een graphic novel blijkt te zijn.

Uit het Time Magazine-wierookvat kringelt deze lof: ‘Een veelomvattend boek met een rijk taalgebruik en een nauwgezette beeldtaal. Dit autobiografische verhaal dat kernachtig en tegelijkertijd gedetailleerd is, is zo boeiend en meeslepend dat het voelt alsof je in Bechdels wereld leeft. Het is merkbaar dat er vele jaren werk in zitten. Behalve een ode aan de literatuur, een coming out en een coming of age, is Fun Home tevens een kroniek van de jaren zeventig.’ Deze literaire strip is nog steeds te koop, ook in een Nederlandse vertaling.

Jouw nieuwsgierigheid gewekt? Maak kennis met haar stijl en inhoud op de beeldige website van Alison Bechdel: http://dykestowatchoutfor.com/.

*- http://bechdeltest.com/
Een verduidelijkend filmpje vind je op https://feministfrequency.com/video/the-bechdel-test-for-women-in-movies/
– Voor de liefhebsters/hebbers: aanvullende criteria leveren de Mako Mori test en de Sexy Lamp test https://fanlore.org/wiki/Sexy_Lamp_Test 
**- Pek van Andel & Wim Brands, Serendipiteit. De ongezochte vondst.
– ‘Stel, je bent in je ouderlijk huis op zoek naar je oude rolschaatsen of voetbalschoenen. Kelder, zolder, berging, garage, alle mogelijke stockplaatsen, meestal veel te veel. In de plaats van wat je zoekt vind je toch wel de liefdesbrieven van de oudertjes zeker. Of je dat nu een aangename vondst vindt of niet, je hebt hier te maken met een huiselijke vorm van serendipiteit. Een woord waarmee ik nog altijd moeite heb om het uit te spreken, door de Amerikaanse onderzoeker Julius Comroe beeldend omschreven als ‘het zoeken naar een speld in een hooiberg, en eruit rollen met een boerenmeid’. Of droger en wetenschappelijker geformuleerd, serendipiteit betekent iets ontdekken of uitvinden waar je niet naar op zoek was. Op die manier bijvoorbeeld kwam Alexander Fleming achter de bacteriedodende werking van penicilline.’
(Uit wetenschaapje Eindejaarskadootje, december 2015)


majo van ryckeghem
september 2017